როგორ ფსიქოლოგიურ ხრიკებს იყენებენ ამომრჩევლის მოსაზიდად

სულ რაღაც 7 თვეში საპარლამენტო არჩევნები გვიახლოვდება, ეს 7 თვე ძალიან მალე გაირბენს ისე, რომ ვერც კი შევამჩნევთ და მგონი მცირეოდენი ინფორმაციის გაგება არ გვაწყენდა…
რა უნდა გავითვალისწინოთ იმისთვის, რომ წინასაარჩევნო პერიოდში, ჩვენ ამომრჩევლები არ მოვტყუვდეთ და არის ამისთვის საჭირო, დავინტერესდი და მოვიპოვე ამის შესახებ ყველანაირი ინფორმაცია, რაც საარჩევნო კამპანიას ეხება და რაც საზოგადოებას დაეხმარება გააკეთონ სწორი არჩევანი ამა თუ იმ სუბიექტთან დაკავშირებით.
რეკლამა _ განცხადება, პლაკატი, რადიოგადაცემა ან სხვა ღონისძება მომხმარებელთა, მაყურებელთა და სხვ. მიზიდვის მიზნით; ვისიმე ან რისამე შესახებ ცნობების გავრცელება, შექება მისთვის სახელის მოხვეჭის, მისი პოპულარიზაციის მიზნით. რეკლამა არის მედია საშუალებების ხშირ შემთხვევაში სასიცოცხლო და აუცილებელი, შემადგენელი ნაწილი. მედიის ადგილი კი ყოველდღიურ ცხოვრებაში მნიშნველოვანია. სტატისტიკური მონაცემებით ბრიტანეთსა და აშშ-ში მოსახლეობის 97-98 %-ს აქვს ტელევიზორი და ყოველდღე თითოეული ადამიანი ცისფერ ეკრანთან 3-4 საათს ატარებს. მასობრივი კომუნიკაციის საშუალებების მოღვაწეობის უმნიშვნელოვანეს სფეროს პოლიტიკა წარმოადგენს, მედია გახდა ბრძოლის იარაღი პოლიტიკურ ველზე, სადაც რაციონალურ დებატებსა და დისკუსიებს დიდი მნიშნველობა ენიჭება. სწორედ ამ ინფორმაციულ ხანაში, რეკლამა ერთ-ერთი წამყვანი დარგია. დღესდღეობით სწორედ რეკლამა საზღვრავს არა მარტო თუ როგორი კბილის პასტა იყიდოს მომხმარებელმა, არამედ რომელი პოლიტიკური კანდიდატურა აირჩიოს ხალხმა.
თუ თაღლითობა აპოლიტიკურ რეკლამაში მიიჩნევა, როგორც ერთ-ერთი ტექნოლოგიის შემადგენელი ნაწილი, მაშინ პოლიტიკურ რეკლამაში თაღლითობა ძირითადი იარაღია. პოლიტიკური რეკლამის შეფასება ჯამდება ორი კომპონენტისგან: ერთის მხრივ მისი ინფორმაციის დონე, რომ სამართლიანი და პროდუქტუნარიანია და მეორეს მხრივ, ამ რეკლამის მანიპულაციის დონის შემოწმება _ რაც ცხადია მეტყველებს იმაზე, რომ რეკლამა არასამართლიანია.(მაგ: 2010 წლის თბილისის მერობის არჩევნებში, კანდიდატურა წამოაყენა, პარტია მომავალი საქართველო-ს თავჯდომარე გიორგი ლაღიძემ, რომლის შესახებაც უმეტესმა ნაწილმა არაფერი იცოდა, მაგრამ მისი წინასაარჩევნო რეკლამა რაიმე სახის დეზინფორმაციით, რომ დაწყებულიყო ამით ის პოპულარობას მაინც ვერ მოიპოვებდა.მისი არჩევნებში მონაწილეობა შესაძლოა აიხსნას ერთი მიზნით, რომ ნაბიჯი გადაედგა აქტიურ პოლიტიკაში და გაეზარდა ცნობადობა საზოგადოებაში.)
“პოლიტიკური რეკლამა არის ფსიქოლოგიური ზეწოლა მასაზე, მათი პოლიტიკური ქმედების კონტროლის განზრახვით, იმ მიზნით, რომ შეცვალონ ან გაამყარონ ამომრჩეველთა პოლიტიკური ხედვა.” თუ ამომრჩეველი ყოყმანობს ორ ალტერნატივას შორის, ის ხმას იმ კანდიდატს მისცემს, ვინც უკეთ დაამახსოვრდა. პოლიტიკური რეკლამა ეფუძნება მარტივ ფსიქოლოგიურ ხრიკს: “გინდათ იცხოვროთ უკეთ? _ ხმა მომეცით!!!” ეს ფორმულები კარგად მუშაობს ვინაიდან, მას არა სარეკლამო სააგენტო ირჩევს, არამედ ის აუდიტორია რომელზედაც ეს ფორმულა მოქმედებს.
უხეშად, რომ ვთქვათ წარმატებული პოლიტიკოსი თავად არის რეკლამა. ვერანაირი რეკლამა ვერ შეცვლის იმ გარემოებას, როცა ამომრჩევლები პირადად ხვდებიან ამა თუ იმ კანდიდატს არჩევნების წინ.
თუ წინა საარჩევნო გარემოში ორი ერთმანეთის საპირწონე პოლიტიკური კანდიდატი თანაბარი მოწონებით სარგებლობს საზოგადოებაში, განვითარებულ დემოკრატიულ საზოგადოებაში ხშირად გამარჯვებული ხდება ის, ვისაც კარგად მომზადებული წინა საარჩევნო აგიტაცია, PR და რეკლამა გააჩნია.
პოლიტიკური რეკლამის მნიშვნელოვანი კონცეფციებია:
ფერი;
ლოზუნგი;
ციფრი;
მუსიკა ( სატელევიზიო რეკლამისას)
ფერი – ფერის აღქმა მჭიდროდ არის დაკავშირებული ემოციონალურ სფეროსთან.
ცნობილია, რომ წითელ-ნარინჯისფერი ტონი იწვევს აღელვებულობას – ზრდის აქტიურობას, ისევე როგორც უბიძგებს გადამწყვეტი ქმედებისაკენ.
ღია ყვითელი ფერი ასევე ააქტიურებს ფსიქიკას, მაგრამ ზოგ საზოგადოებაში ყვითელი ფერი ასოცირდება ისეთ საკითხებთან, როგორიცაა ყვითელი პრესა, რომელიც მოქმედებს ნეგატიურად ამომრჩეველზე.
მწვანე ფერი – იწვევს სიმშვიდეს, გაწონასწორებულობასა და იმედს.
ცისფერი – ძირითადად ასოცირდება ჰარმონიასთან, სიწყნარესთან და უკონფლიქტო ურთიერთობებთან.
იისფერი – ითვლება ქალურ ფერად და მოწმობს მისწრაფებას მოწონებისკენ, კარგი შთაბეჭდილების მოხდენისკენ.
ნაცრისფერი – ინიციატივების ნაკლებობის განცდას ქმნის, ხალხს უფრო
დასვენებისკენ უბიძგებს, ვიდრე აქტიური ცხოვრებისკენ.
შავი ფერი – ტრაურთან, გამოფიტვასთან, გლოვასთან ასოცირდება.
თეთრი ფერი – სისუფთავე, მშვიდობა (თეთრი მტრედი.)
ლოზუნგი – თანამედროვე რეკლამებში არის სარეკლამო ფორმულა, შესამჩნევი, დასამახსოვრებადი ფრაზა. პოლიტიკური ლოზუნგი არის მოწოდება, ყველაზე მოკლედ გამოხატული პოლიტიკური იდეა, არსებული დავალება, საჭიროება და პრინციპი. ეს არის მთავარი გასაღები აგიტაციისთვის. “მიწა გლეხებს”, “პური მშივრებს”, “ხალხს მშვიდობა”, ამ ლოზუნგებმა უამრავი ადამიანი მოხიბლეს და გახადეს ამა თუ იმ პარტიის მიმდევარი. ნებისმიერი ლოზუნგი, საკუთარ ეპოქას უნდა შეესაბამოდეს. გათვალისწინებული უნდა იყოს ერში უმრავლესობის ინტერესები და საჭიროებები.
დაპირება: “ყველაფერი და ახლავე” (“все и сразу”);
მარტივი გზების შეთავაზება რთული პრობლემების გადასაჭრელად;
პასუხისგებლობის აღება დანაპირების შესრულებაზე;
ლაკონური და მხატვრული;
ატარებდეს ზოგადად მისაღებ აზრს;
ადვილად დასამახსოვრებადი.
ციფრი – ეს არის ის შემოსახაზი ნუმერაცია, რომელიც ამომრჩეველმა სასურველი კანდიდატის გასამარჯვებლად უნდა შემოხაზოს. ნებისმიერი რეკლამის დროს,
იქნება ეს პოსტერი თუ სატელევიზიო კლიპი, ციფრი სასურველია ყოველთვის გამოკვეთილი და შედარებით დიდი შრიფტით იყოს დაბეჭდილი. ციფრის ფერი ფონიდან გამომდინარე დასამახსოვრებელი უნდა იყოს. ფსიქოლოგიური კუთხით თუ განვიხილავთ, საარჩევნო პერიოდში სასურველია ერთ ციფრიანი ნუმერაციის არჩევა, რადგან მისი დამახსოვრება ბევრად უფრო ადვილია. მერის არჩევნებში ცხრა
მონაწილე პარტიიდან კი მხოლოდ ოთხს ჰქონდა ერთ ციფრიანი ნუმერაცია.
მუსიკა – ფსიქოლოგიური ზემოქმედება მუსიკის მეშვეობით ოდითგან ცნობილია. აღსანიშნავია, რომ სამარშო მუსიკა აძლიერებს ენთუზიაზმს, ჰმატებს ძალას. საგლოვიარო კი პირიქით. ეროვნული ჰიმნი თავისი ქვეყნის მოქალაქეში სიამაყის განცდას უნდა იწვევდეს. სწორედ ამ კუთხით, მნიშვნელოვანია მუსიკა სატელევიოზიო რეკლამის კეთებისას, თუ რა მელოდია ან ხმა ადევს ფონად ამა თუ იმ კანდიდატის რეკლამას.
ანტირეკლამა პოლიტიკური რეკლამის განსაკუთრებული ელემენტია და ძირითადად მიმართულია მთავარი კონკურენტის ან მთლიანად ყველა ოპონენტის წინააღმდეგ. მისი
დამსახურებით შეიძლება მეტოქე კანდიდატებზე შეიქმნას არასერიოზული ან მტრის ხატის სურათი, რაც მოცემულ კანდიდატს მომგებიან პოზიციაზე აყენებს. ითვლება, რომ პირველი სატელევიზიო ანტირეკლამა შეიქმნა 1964 წელს.
მერის არჩევნებში პარტია „ეროვნული საბჭო“-ს მიერ, რომელმაც 2007 წლის 7 ნოემბრის მშვიდობიანი აქციის დარბევის ფრაგმენტები გამოიყენა. სწორად გათვლილი ანტირეკლამაა, მაგრამ მიზეზი იმისა თუ რატომ არ გაამართლა შესაძლოა იყოს ის, რომ ამ აქციის მერე საქართველომ „აგვისტოს ომი“ გადაიტანა და ამ
აქციის დარბევა შედარებით ნაკლებად მტკივნეული თემა იყო ან საზოგადოებას ამ თემის გახსენება ნაკლებად აინტერესებდა.

საქართველოს პოლიტიკურ ველზე მსგავს გამოცდილებას რაც შეეხება, საინტერესო ფაქტების მოყვანა შეიძლება თბილისის 2010 წლის მერის არჩევნებთან დაკავშირებით. ამ არჩევნებში შეიძლება ითქვას, რომ გამოკვეთილი სარეკლამო კამპანია არც ერთ კანდიდატს არ ჰქონია, სწორედ ამ ფონზე ისარგებლა ძველად არჩეულმა მერმა გიგი
უგულავამ და გამარჯვება მოიპოვა. ფონში იმას ვგულისხმობ, რომ ეროვნული საბჭოს ერთგვარი ლოზუნგი: ’’ბრძოლა დღესვე”, რომელიც არსებული მთავრობის წინააღმდეგ იყო მიმართული, არასწორად იქნა შერჩეული. 2008 წლის რუსეთ-საქართველოს ომის შემდეგ, კვლავ ბრძოლოსკენ მოწოდება ერისთვის არ იქნებოდა ხალხში დადებითი ემოციების გამომწვევი. იგივე შეიძლება ითქვას ირაკლი ალასანიას პარტიაზე “ალიანსი საქართველოსთვის”, სადაც აწეული ცერი თითი, რომ ყველაფერი კარგად იქნება და
აკაპიწებული მკლავები, მუშის რანგში, დასავლური ჟესტები და დეტალებია, რომელიც ქართულ საზოგადოებაში დიდი პოპულარობით არ სარგებლობს, “ქრისტიან-დემოკრატების პარტია” და მერობის კანდიდატის გიორგი ჭანტურიას დაპირება გაზი
– 10 თეთრი; დენი – 5 თეთრი და წყალი უფასო – ხალხში აღქმული იყო, როგოც მითი
და არა რეალობა. სწორედ ასეთ ფონზე, მმართველი პარტიის “ნაციონალური მოძრაობის” კანდიდატმა გიგი უგულავამ მოიპოვა გამარჯვება ხმათა 50, 65 %-ით.
ამ შემთხვევაში შეიძლება ითქვას, რომ გიგი უგულავას გამარჯვება არა ხალხის პოზიტიური სურვილის შედეგია, რასაც მისი ხმების რაოდენობაც (50, 65%) მოწმობს, არამედ იმ ოპოზიციური პარტიების არასწორი საარჩევნო კამპანიის სტრატეგიისა, რომელიც მათ დაგეგმეს. ოპონენტების დაქსაქსულ და არაერთსულოვანმა წინასაარჩევნო აქტებმა წამოწიეს წინ ნაციონალური მოძრაობის რეიტინგი. ოპოზიციური პარტიების გაფანტულობის ფონზე, გიგი უგულავა ცენტრალური ფიგურა გახდა საარჩევნო არენაზე. რა თქმა უნდა, დიდი მნიშვნელობა ენიჭება პოლიტიკური რეკლამის დროს კანდიდატის ხალხთან ურთიერთობას, განსაკუთრებით ბავშვებთან, რომლითაც ხშირად ხდება ამომრჩევლის მანიპულირება. მსგავსი ქმედება ელექტორატში დადებით ემოციებს აღძრავს, რომ კანდიდატი თბილი და კომუნიკაბელური პიროვნებაა, რომ მასთან საუბარი ნებისმიერ დროს შეიძლება. თუმცა მსგავსი რეკლამა, თუნდაც პლაკატის სახით 2010 წლის მერის არჩევნებში იშვიათი იყო. ვინაიდან ყველა კანდიდატი აქცენტს მუშებზე და მოხუცებზე აკეთებდა.თბილისში ერთ ბილბორდზე რეკლამის განთავსება თვეში 2000-დან 7000 ლარამდე ღირდა და ფასი სარეკლამო ფართობისა და ბილბორდის ადგილმდებარეობის მიხედვით განისაზღვრებოდა. ნათელია, რომ პოლიტიკური კანდიდატის წარმატებას ნაწილობრივ მისი ბიუჯეტი წარმართავს. თუმცა, ალტერნატიური გზები ამომრჩეველთან კომუნიკაციისთვის არაერთხელ გამოუყენებიათ. მაგ: „ლეიბორისტულმა პარტიამ“ ერთ-ერთი არჩევნების დროს, მისი ლიდერის შალვა ნათელაშვილის მოწოდებები აუდიო კასეტაზე ჩაწერა და საქართველოს მასშტაბით გაავრცელა. ეს იმ დროს როცა საქართველოში დენის პრობლემა ჯერ კიდევ გადაუჭრელი რჩებოდა. ასეთი გზის გამოყენება დღეს დღეობით არ იქნება მომგებიანი. გამარჯვებული კანდიდატის ლოზუნგი: “გასაკეთებელი კიდევ ბევრია”. ეს შეიძლება ორი მხრივ გავიგოთ, პირველი რომ ამომრჩეველი დაფიქრდეს და გაანალიზოს ამ პარტიამ მანამდე რეალურად რა გააკეთა და არის თუ არ ღირსი მისი პოლიტიკური საქმიანობის გახანგრძლივებისა. მეორე, სიტყვა “კიდევ” _ მთავარ როლს თამაშობს, ანუ ეუბნება ამომრჩეველს, რომ ამ კანდიდატმა უკვე გააკეთა მისთვის რაღაც, მაგრამ გასაკეთებელი კიდევ ბევრია და უნდა მივიდეს და აირჩიოს, რომ ეს გასაკეთებელიც მისთვის გააკეთოს. სწორედ ამ იმპულსებს ვერ ანალიზებს ელექტორატი, რომელიც მასზე ძალაუნებურად მოქმედებს.
გარდა ამისა, მოწოდება „გასაკეთებელი კიდევ ბევრია“ არის 1982 წლის 27 თებერვლის გაზეთ კომუნისტში დაბეჭდილი ერთ-ერთი სტატიის სათაური, (ამოღებულია სიტყვა ჯერ) ამ ფაქტით მანიპულაცია კი კონკურენტ პარტიებს ძალიან კარგად შეეძლოთ, თუმცა ამ ლოზუნგზე ინფორმაციის მოძიება და ანალიზი უკვე გვიანდელი კვლევის შედეგია.
საბოლოოდ შეიძლება ითქვას, რომ ნებისმიერ ცივილიზებულ ქვეყანაში არსებობს პოლიტიკური რეკლამა, რომელიც ქმნის კანდიდატის დადებით პოპულარიზაციას საზოგადოებაში იმ მიზნით, რომ ამომრჩეველმა მხარი დაუჭიროს. ნებისმიერ შემთხვევაში, კარგი პოლიტიკური რეკლამა ელექტორატზე გავლენას ახდენს იმდენად, რომ ამან შეიძლება კანდიდატის ბედი განსაზღვროს.

წერს საკუთარ სოციალურ გვერდზე, “თავისუფალი თაობის”წევრი მარიამ მინდორაძე.

Comments
Loading...